नेपालबाट प्रकाशित हुने राजनीतिक लेखहरुमा चर्चा हुनेगरेको भारतका चर्चित राजनीतिज्ञ सरदार वल्लभभाई पटेलले भारत स्वतन्त्र भएपछि भारतिय सम्सदमा उभिएर ९ सायद इ। स। १९४७० एउटा विवादास्पद भनाई राखेको प्रसङ्ग पढ्न पाइन्छ। उनले त्यो बेला के भनेका थिए भने ूभारत भनेको शरीरको गिड हो भने नेपाल शरीरको शिर हो, त्यसैले गिड र शिरलाई छुट्टाछुट्टै राख्नु हुदैन, त्यसलाई एकआपसमा जोड्नु पर्दछ।ू पटेलको राजनीतिक र धर्मिक अभिष्ट जे सुकै भएपनि योभनाईले नेपाल र तत्कालिन भारतमा ठुलो तरङ्ग उत्पन्न गर्यो। यो भनाईको बि पि कोइरालाले जोडदार विरोध गरेपछि भारतका तत्कालिन प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरुले माफि माग्दै नेपाल सदियौ देखि स्वतन्त्र र सार्वभौम राष्ट्र रहेको भनेर भारतिय सम्सदमा बोल्नु परेको थियो। पटेलको यो भनाईले दुईवटा अर्थ बोकेको महसुस भयो। पहिलो नेपाल देशको प्राचिनता र धार्मिकमहत्व भारतको भन्दा धेरै छ र नेपालमा भारतमा भन्दा सास्कृतिक र सायद प्राकृतिक सम्पदा बढि छ। दोस्रो हिन्दुराज्य भएकोले नेपाललाई भारतमा विलय गराएर भारतलाई पनि हिन्दुराज्य बनाएर गौरव अभिबृद्धि गर्नुपर्छ भन्ने राजनीतिक अभिष्ट ।अहिलेको भारतिय जनता पार्टीको घोषित अघोषित उदेश्य यहि देखिन्छ र भा ज पा ले सरदार वल्लभभाई पटेललाई आफ्नो आदर्श मान्दछ।
सरदार वल्लभभाई पटेलको यो भनाई पढेपछि लामो समयसम्म मन उद्द्वेलित भइरह्यो। त्यसको एउटा कारण त भारतको हेपाहा प्रवृति र नेपाललाई स्वतन्त्र रहन नदिने भारतको षड्यन्त्र र तिकडमले गर्दा हो भने अर्को कारण, नेपालमा के त्यस्तो विशेषता छ, जसले गर्दा विदेशीहरु मुलतस् भारतीयहरुले कहिले फकाएर कहिले धम्क्याएर र तर्साएर भएपनि नेपाललाई आफ्नो अधिनस्थ वा नियन्त्रणमा राख्न चाहन्छनरु साथै नेपालबाट तिर्थयात्राको लागि भारत गएका नेपालीलाई भारतका धर्मभिरुले सोध्ने एउटा प्रश्न ू तिमीहरु पशुपति छोडेर किन यहाँ ९ भारत० आएकोरु हो यिनै प्रश्नहरुको उत्तर खोज्नेक्रममावेदव्यास रचित स्कन्धपुराण अन्तर्गतको हिमवत्खण्ड ९ यसमा नेपालको प्राचिनता र पवित्रताको उल्लेख छ भन्ने सुनेको ले० जसलाई योगि नरहरिनाथले बि। स। २०१३ सालमा नेपालीमा अनुवाद गर्नुभएको थियो, त्यसलाई प्रा। डा। वेणीमाधव ढकालद्वारा पुनस् संसोधन र नेपालीमा अनुवाद गरिएको छ ू हिमवत्खण्ड ।
२०७५ू अध्ययन गर्न प्रेरित गर्यो।यसमा नेपालमाहात्म्य, पशुपति पुराण र गण्डकी महात्म्य समावेश गरिएको छ।
अध्ययनको सरलताको लागि १६०२ पृष्टको पुस्तकलाई १८८ अध्याय र फरक फरक छ प्रकरणमा बिभाजन गरिएको छ।१०हिमालय ( दिक्पाल प्रकरण २० देवासुर सङ्ग्राम प्रकरण ३० कामाख्या कोशि गण्डकी प्रकरण४० नेपालमाहात्म्य प्रकरण५०चौसट्ठीलिङ्ग प्रकरण र६० पाशुपत क्षेत्र वर्णन एवं श्रीकृष्णनेपालयात्रा प्रकरण समावेश छ। त्यस्तै परिशिष्ट क मा गण्डकी क्षेत्र माहत्म्य अन्तर्गत पारकोट क्षेत्र माहात्म्य,मुक्तिक्षेत्रको वर्णन,रुरुक्षेत्रको वर्णन, रामपुरक्षेत्रको वर्णन, पाटकोट क्षेत्रका तिर्थहरुको वर्णन, गोनिष्क्रमण तिर्थको वर्णन, आदिप्रयाग वा देवघाटको वर्णन, त्रीवेणी वर्णन र माहात्म्य, मुकुन्देश्वोर र हरिहरक्षेत्रको वर्णन समावेश छ । त्यस्तै परिशिष्ठ क मा नै पशुपति पुराण, नेपाल महात्म्य र ज्वाला पुराण पनि उल्लेख गरिएको छ । परिशिष्ट ख मा भने तिर्थप्रकरण उल्लेख गरिएको छ।यस पुस्तकको करिबकरिब ११६ पृष्ठ त पहिलो र दोश्रो प्रकाशनको भुमिका, प्रस्तावना र मन्तव्यले समेटेको छ।
यसपुस्तकमा लेखकले भनेअनुसार १२९०३ श्लोक ९भुमिकामा १२९६५ श्लोक उल्लेख छ० छन। पुस्तकमा आध्यात्मिक वा भक्तिमार्गमा आधारित भएरब्रह्माण्डको उत्पत्तिको घटनाको वर्णन गरिएको छ । सृष्टिको आधारकोरुपमा परब्रम्ह परमेश्वरलाई उल्लेख गरिएको छ। त्यसपछि यो पृथ्वीमा हिमालयको उत्पत्तिको वर्णन छ ।
मानवले प्रातस्कालदेखि रात्रीकाल सम्म के गर्नु पर्छ भनेर मानवमा हुनुपर्ने सदाचार महिमा उल्लेख गरिएको छ। क्रमैसङ्ग भष्म महिमा,एकमुखे देखि चौधमुखे रुद्राक्ष महिमा, मानसरोवरको उत्पत्ति,ध्रुवको हिमालयमा कठोर तपस्या र त्यागको प्रसङ्ग उल्लेख छ। त्यस्तै महर्षि दधिचिको त्याग, भगवती कमाख्याको महिमा,वराहक्षेत्र र भगवान वराहको क्रियाकलाप, भगवती गौरीको जन्म तपस्या र दैत्य सम्हार, पार्वतीको तपस्याको क्रममा कोशि नदीको प्रादूर्भावको कथा समेटिएको छ।
पार्वतीको तपस्या, सप्तगण्डकीको अविर्भाव र देवघाटधामको महत्व, गोसाइँकुण्डको उत्पत्ति र महिमा, वृन्दा र बिष्णुको शिला बन्नुपरेको कथा उल्लेख गरिएको छ।
गण्डकी कौशिकी चैव तयोर्मध्ये वरस्थलम।निलकण्ठतटे पूत तयोस्पुनस्तथाविधम ।१।
नेपाल इति विख्यातम देवक्षेत्रम सुखप्रदम।ज्ञेयमगस्त्य तत्क्षेत्रम हिमवत्सानुसुन्दरम। २।
हिमवत्खण्डअध्याय ७०
यहि प्रसङ्गमा सालग्रामशिला र त्यो शिला पाइने सप्तगण्डकीको उत्पति र महिमा, मुक्तिक्षेत्रको आविर्भाव र महिमा, बद्रीधामको महिमा, बिष्णुको नवौं अवतारकोरुपमा बुद्धको नेपालमा जन्म र शान्ती सन्देशको उल्लेख पाइन्छ।
प्रस्तुत पुस्तकमा नेपालको महिमा उल्लेख गर्दै यस देशको साध सिमाको पनि उल्लेख गरिएको छ।
हिमवद्दक्षिणे भागे नेपाल इति विश्रुतस्। तत्र पाशुपत क्षेत्रमासीत्कामप्रदं मुने।१८
त्यस्तै नेपाल महिमा मा नै पाशुपत क्षेत्र एवं पाशुपती पुरीको महिमा उल्लेख गरिएको छ।
श्लेष्मान्तके वने रम्ये वाग्वत्या दक्षिणे तटे। तत्रा सील्लुब्धको म्लेच्छो नाम्ना शङ्कुस् सुनिर्दयस्। १९
हिमवत्खण्ड, अध्याय ५७
यहि प्रसङ्गमा विरुपाक्षकोजन्मकथा, नेमुनि र विरुपाक्षको तिर्थयात्रार चौसट्ठीलिङ्गको दर्शनको सन्दर्भ पनि उल्लेख छ।अहिलेको नेपालको भुगोल अनुसार सिन्धुलि, दोलखा, सिन्धुपाल्चोक, काभेपलान्चोक, नुवाकोट, धादिङ, मकवानपुर, भक्तपुर, ललितपुर र काठमाडौमा रहेका चौसट्ठीलिङ्गको नाम, स्थान, पर्वत र तिर्थको वर्णन गरिएको छ। नेपाल माहात्म्य अन्तर्गतनै गोरखनाथ, मत्स्येन्द्रनाथ र मृगस्थलिको महिमा उल्लेख गरिएको छ।
महाभारतकालिन घटनाको प्रसङ्ग उल्लेख गर्दै गुप्तवास बसेको बेला युधिष्ठिरको सल्लाहले धनुर्धारी अर्जुन मृगस्थलि आएको र किरातरुपधारी शिवसङ्ग अर्जुनको युद्धको प्रसङ्ग रोचक छ। यसमानै पशुपतिनाथको विलक्षण लिलाको प्रसङ्ग पनि उल्लेख छ।
पशुपतिको पुर्वोत्तर क्षेत्रमा किरातहरुको राज्य थियो र त्यहाका साशक शङ्कु थिए, तिनलाई लिच्छवि राजा धर्मदत्तले हराएर नेपालमा साशन गरेको ऐतिहासिक प्रसङ्ग पनिरोचक छ। अन्त्यमा भगवान श्रीकृष्ण र उनका छोरा प्रद्युम्नको नेपाल यात्रा, वाग्वतीलाई निकास दिएर काठमाडौ उपत्यकावस्तियोग्य बनाएर नेमुनि र यादवहरुलाई हस्तान्तरणमा भगवान् श्रीकृष्णको योगदानको चर्चा गरिएको छ।
हिमवत्खण्डमा वर्णन गरिएका नदि, हिमशृङ्खला, पुन्यतिर्थ एवं कुण्डको महिमा वर्णन गरिएबाट नेपालभूमि अनादिकालदेखिनै देवभूमि, तपोभूमि र पुन्यभूमिकोरुपमा प्रशिद्ध भएको तथ्य प्रमाणित हुन्छ।यसमा नेपालमण्डलको सामाजिक सास्कृतिक जनजीवनको चित्रणको साथै किरात राज्यको जीवनशैली र त्यहा लिच्छविहरुको प्रवेशको घटनाको पनि उल्लेख पाईन्छ।
हिमवत्खण्डको रचनाकार भगवान् वेदव्यासलाईमान्दछौ र यसको रचनाकाल द्वापरयुगको अन्त्य र कलियुगको सुरुवातकालमा भएको मान्दछौ। ९ यो भनाइलाई मान्दा शिद्धार्थ गौतमको जन्मको प्रसङ्ग कसरी उल्लेख भयो भन्ने प्रश्न खडा हुन्छ० मुस्लिम आक्रमणका कारण भारतमा नपाइएका कयौं दुर्लभ ग्रन्थहरु नेपाल भित्र्याइए र ती पछि भारत र युरोप पुगेको देखिन्छ भने कतिपय सन्दर्भमा भारतिय विद्वतवर्ग र प्रकाशकको नेपालप्रतिको पुर्वाग्रहको कारणपनि नेपालपरक सामाग्री छुटाएर प्रकाशित गरेको देखिन्छ। जस्तै भारतबाट प्रकाशित भएको स्कन्धमहापुराणमा हिमवत्खण्ड र अम्विकाखण्ड नेपालपरक भएकोले समावेश गरिएको छैन।साथै नेपाली बिद्वानहरुको हेलचक्र्याईले पनि दुर्लभ सामाग्रीको संरक्षण हुन नसकेको देखिन्छ। साथै केहि आधुनिक बिद्वानहरुले यो पुस्तकको रचना पुर्व मल्लकालमा मेचीमहाकाली र हिमाल पहाड तराईको यात्रा गरेर नेपालको महत्व बढाउन तयार गरेको अनुमान गरेका छन। यसपुस्तकमा उल्लेख भएका सस्कृत श्लोकको रचना एकै किसिमको नभएकोले यसमा पनि नयाँनयाँ बिषय थपिदै गएको अनुमान गर्न सकिन्छ।
हिन्दु धर्म दर्शनले सिद्धार्थ गौतमलाई भगवान बिष्णुको नवौं अवतार मान्दछ र उनको जन्म तिथि माघशुक्लपक्षको चौथि भनेर उल्लेख गरिएको छ।
माघशुक्लचतुर्थ्यान्च प्रादुर्भुतो महाविभुस्। बुधश्रवणयुक्तायाम कलौ प्राप्ते सति ध्रुवम।३२।
हिमवत्खण्ड अध्याय ६४
तर अहिले सिद्धार्थ गौतमको जन्म, प्रज्ञा र महापरिनिर्वाण बैशाखशुक्ल पूर्णिमामा भएको भनेर उल्लेख गरिन्छ, यसमा विरोधभास देखिन्छ।
जे भएपनि योगि नरहरिनाथले जुन राजनीतिक परिस्थितिमा ९बि। स। २०१३० यो पुस्तकको रचनार अनुवाद गरेर नेपाली विद्वान र साशकबर्गलाई झकझकाउने काम गर्नुभयो, त्यो वन्दनीय र स्तुत्य छ। पहिलो प्रकाशन र अनुवादमा भएका त्रुटि सच्याएर अझ परिष्कृतरुपमा प्रा। डा। वेणीमाधव ढकालले९बि। स।२०७५० यसलाई अहिलेको पुस्तालाई हस्तान्तरण गर्नु भयो त्यो पनि कम वन्दनीय र स्तुत्य छैन।