साउदीलाई ४८ एफ–३५ बिक्री गर्न ट्रम्पको स्वीकृति, चीनसँगको सम्बन्धलाई लिएर अमेरिकी चिन्ता
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले साउदी अरबलाई ४८ वटा एफ–३५ लडाकु विमान बिक्री गर्ने प्रस्तावलाई स्वीकृति दिएका छन्। प्रस्तावित विमानको मूल्य करिब २४ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको बताइएको छ। यद्यपि सम्झौता कार्यान्वयनका लागि अमेरिकी कंग्रेसको स्वीकृति आवश्यक हुनेछ।
यसैबीच अमेरिकी गुप्तचर निकायहरूले एफ–३५ मा प्रयोग भएको संवेदनशील सैन्य प्रविधि चीनको हातमा पुग्न सक्ने जोखिमप्रति चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार पेन्टागनअन्तर्गतको डिफेन्स इन्टेलिजेन्स एजेन्सी (डीआईए) को प्रतिवेदनमा चीनले साउदी अरबमा जासुसी वा साउदी सेनासँगको सहकार्यका माध्यमबाट एफ–३५ को संवेदनशील प्रविधि हासिल गर्ने प्रयास गर्न सक्ने उल्लेख छ।
एफ–३५ अमेरिकाको अत्याधुनिक लडाकु विमानमध्ये एक हो। यसमा आधुनिक राडार, निगरानी तथा अन्य संवेदनशील सैन्य प्रविधि प्रयोग गरिएको छ। अमेरिकी गुप्तचर निकायहरूले चीनले यी प्रणालीसँग सम्बन्धित जानकारी प्राप्त गर्न सक्ने जोखिम औँल्याउँदै एफ–३५ सम्बन्धी क्षेत्रमा अमेरिकी र साउदी अधिकारी तथा अधिकृत कर्मचारीलाई मात्र प्रवेश दिने व्यवस्था गर्न सुझाव दिएको बताइएको छ।
साउदी अरबको चीनसँग सैन्य तथा प्राविधिक सम्बन्ध पनि पछिल्ला वर्षमा विस्तार हुँदै गएको छ। साउदीले चीनबाट ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र खरिद गर्दै आएको छ भने अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार चीनले साउदीलाई क्षेप्यास्त्र निर्माण तथा प्रयोग क्षमता सुधारमा समेत सहयोग गरिरहेको छ।
त्यस्तै साउदीको दूरसञ्चार तथा अन्य पूर्वाधारमा चिनियाँ कम्पनी हुवावे र जेडटीईका उपकरण प्रयोग भइरहेका छन्। अमेरिकी निकायहरूले ती उपकरणको सुरक्षालाई लिएर पनि प्रश्न उठाउँदै आएका छन्।
खाडी मुलुकलाई एफ–३५ बिक्री गर्दा चीनसँगको सम्बन्धलाई लिएर अमेरिकाले यसअघि पनि चिन्ता व्यक्त गरेको थियो। सन् २०२० मा ट्रम्प प्रशासनले संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) लाई एफ–३५ बिक्री गर्न सहमति जनाएको थियो। तर यूएईको चीनसँग बढ्दो सैन्य तथा प्राविधिक सम्बन्धप्रति अमेरिकी निकायहरूले चिन्ता व्यक्त गरेपछि उक्त बिक्री प्रक्रिया अघि बढ्न सकेन।
साउदीलाई एफ–३५ बिक्री गर्ने विषयमा इजरायलले पनि चासो र चिन्ता व्यक्त गरेको छ। हाल मध्यपूर्वमा एफ–३५ विमान सञ्चालन गर्ने देश इजरायल मात्र रहेको बताइएको छ। अमेरिकाले मध्यपूर्वमा इजरायलको सैन्य बढत कायम राख्ने नीतिअनुसार साउदीलाई विमान बिक्री गर्दा त्यसबाट इजरायलको सैन्य बढतमा असर नपर्ने विषयलाई समेत ध्यान दिने अपेक्षा गरिएको छ।
अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले जुनमा ४८ वटा एफ–३५ विमान र एउटा अतिरिक्त इन्जिन बिक्री गर्ने प्रस्ताव कंग्रेसका दुई समितिमा पठाएको थियो। एफ–३५ अमेरिकी कम्पनी लकहिड मार्टिनले निर्माण गर्छ।
विमान निर्माण तथा हस्तान्तरण प्रक्रियामा धेरै वर्ष लाग्न सक्ने भएकाले ट्रम्प प्रशासनले स्वीकृति दिए पनि साउदीले तत्काल एफ–३५ प्राप्त गर्ने छैन।
साउदी अरबले लामो समयदेखि एफ–३५ खरिद गर्न इच्छा राख्दै आएको छ। अमेरिका र साउदीबीच दशकौँदेखि सैन्य सहकार्य रहँदै आएको छ भने साउदी अमेरिकी हतियारको प्रमुख खरिदकर्तामध्ये एक हो।
